گاهشماری تاریخ چین
کتاب گاهشماری تاریخ چین خلاصه‌ای استادانه از مجموعه‌ی دوازده جلدی تاریخ عمومی چین است که توسط انتشارات خلق منتشر شده است. نویسنده، کای می‌بیائو — عضو افتخاری آکادمی علوم اجتماعی چین و پژوهشگر مؤسسۀ تاریخ مدرن — این کار را به درخواست رهبران ارشد کشور انجام داد که معتقد بودند نسخه‌ای فشرده از این مجموعه برای عموم مردم تدوین شود. نسخۀ کامل تاریخ عمومی چین کامل‌ترین و نظام‌مندترین اثر تاریخی دربارۀ چین در صد سال اخیر به¬شمار می‌رود. چهار جلد نخست آن را فان ون‌لان، تاریخ‌دان نامدار، نوشت و پس از درگذشت فان، کای می‌بیائو سرپرستی تکمیل مجلدات باقی‌مانده را بر عهده گرفت. در این نسخۀ فشرده، کای تنها با ۳۰۰ هزار واژه، سیر تاریخ چین را از جامعۀ نخستین تا سقوط دودمان چینگ ترسیم می‌کند. حاصل این کار اثری است به¬جا و مفصل در جای خود، با زبانی فشرده و دقیق که شأن یک تاریخ‌دان بزرگ را دارد — اثری نادر و سطح بالا برای خوانندگان غیرمتخصص.
کتاب قالبی کاملاً تاریخی عمومی دارد و همۀ دودمان‌های مهم را در بر می‌گیرد: از چین، هان، تانگ، سونگ، یوآن، مینگ و چینگ گرفته تا وی، جین، دودمان‌های جنوبی و شمالی و دورۀ پنج دودمان و ده پادشاهی. این اثر با وجود اختصار، پنج¬هزار سال تاریخ چین را در خود جای داده است. به¬عنوان مثال خواننده می‌آموزد که نظام استانی در چین از چه زمانی اجرا شد و در چه شرایط تاریخی، سین‌کیانگ و تایوان به¬عنوان استان تأسیس شدند. محورهای موضوعی کتاب نیز به همان روشنی دنبال می‌شوند: گذار از بردگی به فئودالیسم، ریشۀ حکومت امپراتوری، فراز و فرود دودمان‌ها، و درس‌هایی از ادارۀ کشور. مفاهیمی کلیدی مانند غصب قدرت توسط بستگان شاهنشاهی، گمراه¬کردن کشور توسط خواجه‌ها، در دست گرفتن امپراتور برای فرماندهی بر شاهزادگان، نظام نه‌درجه، نظام خاندانی و نظام آزمون‌های سلطنتی همگی به تفصیل توضیح داده شده‌اند. کتاب همچنین دوره‌های درخشان — از حکومت جنگوان در تانگ، اختراعات علمی سونگ، هفت سفر به غرب دریاسالار ژنگ¬هه در دورۀ یونگ‌له مینگ، تا شکوفایی کانگ‌شی و کیان‌لونگ در چینگ — را برجسته می‌کند. در عین حال، از توصیف دوره‌های آشوب، شورش‌های دهقانی و ناتوانی چینگ پایانی در برابر قدرت‌های سرمایه‌دار غربی که به جامعه‌ای نیمه‌مستعمره و نیمه‌فئودالی انجامید، فروگذار نمی‌کند.
یکی از نقاط قوت ویژۀ این کتاب، توجه آن به شکل‌گیری چین به¬عنوان کشوری یکپارچه و چندملیتی با محوریت قوم هان است. کای می‌بیائو تحلیلی ژرف به دست می‌دهد؛ مثلاً نشان می‌دهد که چگونه رژیم‌های شمالی در دورۀ وی و جین، هرچند از گروه‌های قومی گوناگون برخاسته بودند، نام کشورهای باستانی هان را برگزیدند تا میراث فرهنگی جلگه‌های مرکزی را از آن خود بدانند و بدین طریق همگرایی قومی را تسهیل کردند. خوانندگان پس از مطالعۀ این کتاب، درکی روشن از تکامل وحدت چندملیتی چین و حتی ریشه‌های سیاست‌های بعدی خودمختاری قومی پیدا می‌کنند. افزون بر این، کتاب خواننده را به قدرنهادن ژرفای انباشت تاریخی پشت سر چین امروز فرا می‌خواند و حس فروتنی در برابر تاریخ و احترام به نیاکانی که پیشرفت را ممکن ساختند برمی‌انگیزد. گاهشماری تاریخ چین نه فقط یک مرور تاریخی، که درسی در میهن‌دوستی و منبعی ارزشمند برای کسانی است که به مسیر توسعه، جامعۀ هماهنگ و ارزش‌های هستۀ سوسیالیستی چین می‌اندیشند.